عبد الحي حبيبى
763
تاريخ افغانستان بعد از اسلام ( فارسى )
غرب كوه مغارهء سنگى را ديد ، كه به عقيدهء مردم آنوقت بودا درينجا سايهء خود را گذاشته بود ، و از فاصله ده قدم درين مغاره عينا شكل حقيقى بودا با علايم و مشخصات و رنگ طلايى ديده مىشد ، ولى اگر نزديكتر ميرفتند ، شكل مذكور خيره و ناپديد مىشد . و كذلك فاهيان در شمال شرق در مدخل وادى ( غالبا لغمان ) و هار ( معبد ) عصاى بودا را ديده ، كه از چوب صندل بود ، و سر آن شكل نر گاوى داشت به طول تقريبا 16 فت كه آن را در غلاف چوبى جاى داده بوند ، و هزار نفر هم نمىتوانست كه آن را حركت دهند ! ! ! « 1 » بعد از شى ، فاهيان زاير ديگر چينى سونگ ين در 518 م به همين سرزمين ننگرهار رسيد ، او هم معبد جمجمه بودا را در هده زيارت كرده و به معبد كيكالام KI - KA - LAM ( غالبا مهتر لام لغمان ) آمد ، كه در ان يك عباى بودا KASHASAYA در سيزده پارچه و عصاى بودا به طول تقريبا 16 فت وجود داشت ، كه اين عبا در وقت پيمايش گاهى دراز مىشد و گاهى كوتاه ( ! ! ! ) و عصا كه در غلاف چوبى مورق از طلا جاى داشت وزن آن نامعلوم بود . زيرا گاهى اينقدر گران بود كه صد نفر هم آن را برداشته نمىتوانستند ، و وقتى آنقدر سبك بود كه يكنفر هم آن را برميداشت ، و مغارهء سايهء بودا را مغاره گوپاله GOPALA ميگفتند ، كه هرگاه به قدر 15 فت داخل مغارهء كوه شده و به سمت غربى آن بمقابل دروازه نگريسته مىشد ، شكل بودا با علايم مشخصه خود ظاهر مىشد ، و اگر نزديكتر ميرفتند ، خيره و از نظر ناپديد ميگرديد ، و اگر با دست جايى را كه شكل مذكور ظاهر شده بود لمس ميكردند ، جز ديوارى نبود ، و اگر از ان به قهقرا برميگشتند باز شكل بودا ظهور ميكرد ، و از همه اولتر علامت مخصوص بين ابروان كه در بين مردم خيلى نادر است جلب نظر مىنمود . اين مغارهء سايه بودا و معبد گوپاله تا عصر هيون تسنگ و حدود ( 9 ه ) هم موجود بود . ولى درينوقت مدخل آن تنگ و خود مغاره تاريك بود ، و بقول هيون تسنگ در اعصار قديم ، سايهء بودا درينجا ديده مىشد ، كه خيلى درخشان و داراى خصايص قيافت او بود . ولى بعدها مردم آن را مثل سابق نديدند ، و اكنون فقط يك شبيهء خيرهء او
--> ( 1 ) - سى - يو - كى 19 حصهء سفر فاهيان .